İrlanda’nın Açlıkla İmtihanı

irlanda patates kitligi

Toplumların yaşam tarzlarını, düzenlerini ve sürdürdükleri gelenekleri temelinden sarsan büyük felaketler, kendilerine tarihte buruk bir yer edinirler. Yaşanan kayıplar rakamlara indirgenerek önemi azalsa da, dönemin insanları tarafından kuşaklar boyu ağızdan ağza aktarılır ve günümüze efsanevi bir üslupla ulaşırlar.

İrlanda’da meydana gelen, bir milyondan fazla insanın ölmesine sebep olan patates kıtlığı da adını tarihi yazdıran vahim olaylardan birisi.

1845 yılında başlayan ve 1852 yılının sonuna kadar süren kitlesel açlık, hastalık ve göç İrlanda’yı derinden sarsmış ve sürecin sonunda ülke nüfusu %25 azalmıştır. Böylesi büyük kayıpların yaşanmasının ardında ise halkın temel besin maddelerinden biri olan patatese bulaşan “phytophthora infestans” isimli bir mantar vardı.

Domates, patlıcan, biber, patates gibi patlıcangiller familyasına mensup sebzelere bulaşan ve kolayca fark edilmesi mümkün olmayan bu mantarın, sağlıklı besinlere de sıçraması mümkün olduğundan, yayılması oldukça kısa sürmüş. 1845 yılında ülkede ekilen patateslerin %40’ı, 1846 yılında ekilen patateslerin ise tamamına bu mantar bulaşmış, ayrıca ambardaki stoklara da sıçrayarak halkın en temel besinini yenemez hale getirmiş.

Büyük bir çoğunluğu işsiz olan, geçimini zorlu koşullar altında sağlayan yoksul halkın temel besin maddesi yetişmeyince, kıtlık ve buna bağlı olarak ölümler meydana gelmiş ve büyük bir trajediye sebep olmuştur.

irlanda patates kitligi-w

Kıtlık Anıtı, Dublin

Dönemin hükümdarı Kraliçe Victoria yönetimindeki İngiltere’nin işgali altında bulunan ülkede, İrlandalılar için günlük hayatın her alanına zorluk hakimdi. Geneli Katolik inancını benimseyen ülkede, Katoliklerin üniversiteye gitmesi başta olmak üzere, vergilerini ödemedikleri sürece evlerine pencere yapmaları dahi yasaktı. Bu yüzden baskılara dayanamayarak ülkelerini terk etmek zorunda kalan iki milyon İrlandalı Amerika, Kanada ve Avustralya’ya göç etmiş. Bunların da büyük bir kısmı ya yolda ya da vardıkları ülkede hayatını yitirmiş.

Merhametli Sultan

İrlanda’da meydana gelen bu olaya kayıtsız kalamayan dönemin Osmanlı hükümdarı Sultan Abdülmecid ise ülkeye yardım etmek istemiş ancak Kraliçe Victoria’nın ambargosu ile karşılaşmıştır. İngiliz Hükümeti’nin yaptığı yardım miktarının yarısı kadar yardım yapabilmesine imkan tanınmış, Sultan Abdülmecid ise bu parasal yardımın yanı sıra erzak dolu beş adet gemiyi gizlice göndererek zor durumdaki İrlanda halkına destek olmuştur.

Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu gerileme dönemi ve bu dönemdeki iç dinamikleri düşünüldüğü zaman bu yardımsever hareket oldukça takdir edilesi olarak değerlendiriliyor.

İrlanda tarihi için dönüm noktası olan bu kıtlığın ardından birçok şey değişmiş. İrlandaca’nın kullanımı azalmış ve İngilizce konuşulmaya başlanmış. Ayrıca yerel halk Britanya’ya bağlı kalmayı savunan birlikçiler ve bağımsızlığı savunan ulusalcılar olarak ikiye ayrılmış; milliyetçilik fikri ana akım haline gelmiş ve Katolik halk Protestan inancını benimseyen Britanyalılara karşı kin gütmeye başlamış. Bu yüzden kıtlık ve ardından gelen göç süreci yirminci yüzyılda İrlanda’yı bağımsızlığa götüren yolda bir kilometre taşı olarak kabul edilir.


 

– Esra Nur Gördük

Shares